Okuma Rehberi: Stoacılar — Marcus Aurelius, Seneca ve Epiktetos'a Nereden Başlamalı?

4 gün önce

3 dakikada okunur

Stoacılık, MÖ 300 civarında Kıbrıslı Zenon'un Atina'daki Stoa Poikile denilen boyalı bir sütunlu galeride ders vermesiyle doğdu ve adını da bu galeriden aldı. Ancak bugün en çok okunan Stoacılar, akımın kurucuları değil, yüzyıllar sonra Roma'da yaşayan üç isimdir: bir devlet adamı olan Seneca, bir köle olarak doğan Epiktetos ve Roma imparatoru Marcus Aureliustu.

Bu üç ismi bu kadar çekici kılan şey, felsefeyi soyut bir tartışma olarak değil, bir yaşama sanatı olarak görmeleridir. Öfke, kaygı, kayıp, ölüm korkusu ve başkalarının davranışlarıyla başa çıkmak gibi her gün yaşadığımız sorunlarla uğraşırlar. Üstelik yazdıkları kısa, anlaşılır ve bugün bile şaşırtıcı derecede günceldir.

Bu yüzden Stoacılar, felsefe okumaya yeni başlayanlar için belki de en iyi kapıdır. Bu çalışmada, onlarla tanışmak için nereden başlayacağınızı ve hangi sırayla ilerleyebileceğinizi bulacaksınız.

Üç Stoacı, Üç Ses

Bana göre üç düşünür de aynı felsefeyi paylaşır, ama farklı seslerle konuşur. Hangisinden başlayacağınız, nasıl bir okur olduğunuza bağlı.

Epiktetos: Öğretmen...MS 1. yüzyılda köle olarak doğan Epiktetos, özgürlüğüne

kavuştuktan sonra bir felsefe okulu açtı. Kendisi hiçbir şey yazmadı; öğrencisi Arrianus onun derslerini kaydetti. Epiktetos'un en ünlü fikri, şeyleri kontrolümüzde olanlar ve olmayanlar olarak ayırmaktır. Dili net, doğrudan ve zaman zaman serttir. İlk kitap olarak bilinen eseri Türkçeye "El Kitabı "olarak çevrilmiş Enkheiridiondur. Bir saatte okunabilecek kadar kısa, Stoacılığın temel ilkelerinin

özeti mahiyetindedir.

Seneca: Dost. Nero'nun danışmanı olan zengin bir devlet adamı, oyun yazarı ve filozoftur. Seneca, arkadaşı Lucilius'a yazdığı mektuplarda zaman, dostluk, öfke ve ölüm üzerine sıcak ve samimi bir dille düşünür. Sizinle konuşan bilge bir arkadaş gibidir.

İlk kitap olarak: Hayatın Kısalığı Üzerine. Zamanın hızla akıp gittiğini düşünenlerin aksine onu nasıl harcadığını düşünenlere yazılmış kısa ve etkileyici bir denemedir.

Marcus Aurelius: Günlük. Roma imparatoru Marcus Aurelius, savaş seferleri sırasında yalnızca kendisi için notlar aldı. Bu notlar ölümünden sonra kitap hâline geldi. Okurken bir felsefe kitabından çok, bir insanın kendisiyle yaptığı dürüst bir konuşmaya kulak misafiri olursunuz.

İlk kitap: Kendime Düşünceler bazı baskılarda yalnızca Düşünceler olarak yazılır. Bir oturuşta değil, her gün birkaç sayfa okumak için idealdir.

Benim önerim: Stoacılığın temellerini hızlıca kavramak için Epiktetos'un Enkheiridion'uyla başlayın. Ardından Seneca'nın sıcak diline geçin ve Marcus Aurelius'u yanınızda taşıyacağınız bir başucu kitabı olarak saklayın.

Okuma Sırası

Başlangıç

Epiktetos, Enkheiridion: Stoacılığın kısa özeti.
Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine: Zaman ve öncelikler üzerine kısa bir deneme.
Marcus Aurelius, Kendime Düşünceler: Her gün birkaç sayfa okumak için.

Orta Düzey

Seneca, Ahlak Mektupları (Lucilius'a Mektuplar): Seneca'nın en zengin eseri. Mektuplar kısa olduğu için istediğiniz yerden okumaya başlayabilirsiniz.
Seneca, Öfke Üzerine ve Ruh Dinginliği Üzerine: Belirli duygularla nasıl başa çıkılacağına dair kısa denemeler.

İleri Düzey

Epiktetos, Söylevler (Diatribai): Enkheiridion'un uzun ve ayrıntılı kaynağı. Epiktetos'un öğrencileriyle tartışmalarını ve esprili üslubunu en iyi burada görürsünüz.
Diogenes Laertios, Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri, Zenon bölümü: Erken dönem Stoacılığın mantık ve doğa felsefesi gibi daha teknik yanlarını merak edenler için.

"Stoacı" duygusuz demek değildir. Gündelik dilde "stoacı" kelimesi, hiçbir şey

hissetmeyen, acıyı içine gömen biri anlamında kullanılır. Oysa Stoacılar duyguları

bastırmayı değil, bizi yönetmelerine izin vermemeyi öğütler. Sevgi, dostluk ve sevinç onların felsefesinde önemli bir yer tutar.

Kader ve tanrı kavramlarına takılmayın. Stoacılar evrenin akılla düzenlendiğine inanır ve sık sık "tanrı", "doğa" ya da "kader" kelimelerini kullanır. Bunlar onların dünya görüşünün parçasıdır; inançlarınız ne olursa olsun, pratik öğütlerinden

faydalanabilirsiniz.

Hızlı değil, yavaş okuyun. Özellikle Marcus Aurelius ve Epiktetos, bir roman gibi baştan sona okunmak için değil, üzerine düşünülmek için yazılmıştır. Her gün birkaç paragraf okuyup bir düşünceyi gün boyunca aklınızda tutmak çok daha verimli olur.

Çeviri seçimi önemli. Bu eserlerin Türkçede pek çok farklı çevirisi var ve kalite farkları büyük olabiliyor. Mümkünse açıklayıcı notlar ve giriş yazısı içeren, akademik bir çevirmen tarafından yapılmış baskıları tercih edin.

Kendinize uygulayın. Stoacıların amacı sizi bilgilendirmek değil, değiştirmektir.

Okuduğunuz bir fikri günlük hayatınızda denemek, onu anlamanın en iyi yoludur.

Yardımcı Kaynaklar

Stoacıları modern dünyayla buluşturan çok sayıda kitap var. Bunlar, asıl metinlere eşlik edecek iyi rehberlerdir:
Pierre Hadot, The Inner Citadel (İç Kale): Marcus Aurelius'un Düşünceler'ini

derinlemesine inceleyen klasik bir akademik çalışma. Stoacılığı bir "yaşam biçimi" olarak anlamak için en önemli kaynaklardan biri.

William B. Irvine, A Guide to the Good Life: Stoacılığı günlük hayata uygulamaya yönelik, anlaşılır bir giriş kitabı.
Massimo Pigliucci, How to Be a Stoic: Bir felsefe profesörünün Epiktetos'la hayalî bir sohbet içinde Stoacılığı anlattığı keyifli bir kitap.
Donald Robertson, How to Think Like a Roman Emperor: Marcus Aurelius'un hayatını ve felsefesini modern bilişsel terapiyle ilişkilendiren bir eser.

Bu kitapların bir kısmı Türkçeye de çevrildi; çevirilerini kitapçılarda orijinal yazar adıyla aratarak bulabilirsiniz.

Stoacılardan herhangi birini okudunuz mu? Sizi en çok etkileyen Stoacı düşünce hangisi oldu?

Bir sonraki okuma rehberinde hangi düşünürü görmek istediğinizi de yazmayı

unutmayın!

Kaynaklar